अष्टमंगल

आठ द्रव्ये

अष्टमंगल म्हणजे ती आठ मंगल द्रव्ये जी पूजनात जिनांसमोर ठेवली जातात. ही कोणत्या देवतेला अर्पण नाहीत, कारण मुक्त आत्मा काहीही स्वीकारत नाही. ही सन्मानाची सामग्री आहे, तशीच मांडली जाते जशी एखाद्या थोर गुरूचे स्वागत करावे.

1. छत्र, जे सन्माननीय व्यक्तीवर धरले जाते.
2. ध्वजा, म्हणजे पताका.
3. कलश, म्हणजे भरलेले पात्र, समृद्धी व मंगल आरंभाचे चिन्ह.
4. चामर, जे सेवेत ढाळले जाते.
5. दर्पण, ज्यात माणूस स्वतःला जसा आहे तसा पाहतो.
6. भद्रासन, म्हणजे आसन.
7. व्यजन, म्हणजे पंखा.
8. सुप्रतिष्ठ, म्हणजे पात्र.

स्वस्तिक, आणि तो नेमके काय दाखवतो

स्वस्तिक हा भारतातील सर्वात प्राचीन चिन्हांपैकी आहे आणि जैन वापरात हे अलंकरण नव्हे तर नेमके आरेखन आहे. पूजनात जिनांसमोर अक्षतांनी काढला जातो, आणि खालून वर असा वाचला जातो.

चार भुजा

चार गती, म्हणजे ज्या चार अवस्थांत जीव जन्म घेऊ शकतो: देव, मनुष्य, तिर्यंच व नारकी. जीव यांत अखंड फिरत राहतो, आकृती हेच सांगू पाहते.

वरचे तीन बिंदू

रत्नत्रय: सम्यक् दर्शन, सम्यक् ज्ञान व सम्यक् चारित्र. चार भुजांतून बाहेर पडण्याचा मार्ग याच तिघांतून आहे, दुसऱ्या कशातूनही नाही.

शिखरावरील अर्धचंद्र व बिंदू

सिद्धशिला, म्हणजे लोकाच्या शिखरावरील मुक्त आत्म्यांचे निवासस्थान, आणि तिथवर पोहोचलेला आत्मा. आरेखनाचे शिखर हेच आहे कारण याच्यावर काही नाही.

सन १९७५ चे प्रतीक

सन १९७५ मध्ये, भगवान महावीरांच्या निर्वाणाच्या २५००व्या वर्षपूर्तीनिमित्त, सर्व जैन परंपरांनी एक समान प्रतीक स्वीकारले. त्याची बाह्यरेषा 'लोक' आहे, म्हणजे जैन शास्त्रांनी वर्णिलेले जीवयुक्त विश्व, ज्याचा आकार कमरेवर हात ठेवून उभ्या पुरुषासारखा आहे.

• वरचा भाग स्वर्ग आहे, मधला मनुष्य व तिर्यंचांचा लोक, आणि खालचा नरक.
• सर्वात वरचा अर्धवर्तुळ सिद्धशिला आहे, तिन्ही लोकांच्या वर, ज्याखाली रत्नत्रयाचे तीन बिंदू आहेत.
• वरच्या भागात स्वस्तिक आहे, आणि खालच्या भागात उघडा तळहात ज्याच्या मध्यभागी चोवीस आऱ्यांचे चक्र आहे, प्रत्येक तीर्थंकरासाठी एक.
• सर्वांखाली ओळ आहे 'परस्परोपग्रहो जीवानाम्', म्हणजे सर्व जीव परस्पर सहकार्याने बांधलेले आहेत.

उघडा तळहात हा अहिंसा हस्त आहे. मुद्रा तीच आहे जी 'थांबा' म्हणते, आणि त्यातील चक्र धर्मचक्र आहे: अहिंसेच्या अनुसरणाने संसाराचे भ्रमण थांबवण्याचा संकल्प. तळहातावर बहुधा 'अहिंसा' शब्द लिहिलेला असतो.