जैन पर्वे

पर्व कशासाठी असते

जैन पर्व मुख्यतः उत्सव नाही. पंचांगातील प्रत्येक पर्व अधिक संयमाची संधी आहे, कमी नव्हे: अधिक उपवास, अधिक स्वाध्याय, मंदिरात अधिक वेळ, अधिक दान. आनंद खरा आहे, पण तो बाजूला ठेवलेल्या काळाचा आनंद आहे, भोजनाचा नव्हे.

वर्ष, क्रमाने

महावीर जन्म कल्याणक, चैत्र

चोविसाव्या तीर्थंकरांचा जन्म, चैत्र शुक्ल त्रयोदशीला, बहुधा मार्च किंवा एप्रिलमध्ये. याचे स्वरूप शोभायात्रा, प्रवचन व दान असे आहे, उत्सव नव्हे.

अक्षय तृतीया, वैशाख

हे पहिल्या आहारदानाचे स्मरण आहे. पहिले तीर्थंकर भगवान ऋषभदेवांना वर्षाहून अधिक काळ आहार मिळाला नाही कारण विधी कोणालाच ठाऊक नव्हती, तेव्हा राजा श्रेयांसाने उसाचा रस दिला. दीर्घ तप पूर्ण करणारे याच दिवशी पारणा करतात.

दस लक्षण, भाद्रपद

दहा धर्मांवर दहा दिवस, दिगंबर वर्षातील सर्वात मोठे अनुष्ठान, ज्यानंतर क्षमावाणी येते.

वीर निर्वाण, कार्तिक

भगवान महावीरांनी कार्तिक अमावास्येच्या रात्री निर्वाण प्राप्त केले, तीच रात्र जी उर्वरित भारत दिवाळी म्हणून साजरी करतो. जैन दिवे त्याच कारणाने लावतात पण वेगळ्या अर्थाने: त्या रात्री ज्ञानाचा प्रकाश लोकातून निघून गेला, आणि दिवे त्याचेच प्रतीक आहेत.

अष्टान्हिका, वर्षातून तीनदा

कार्तिक, फाल्गुन व आषाढ प्रत्येकात आठ दिवस, पूजन व स्वाध्यायासाठी. जैन लोकरचनेनुसार या दिवसांत देवगण नंदीश्वर द्वीपाच्या शाश्वत जिनालयांत पूजन करतात.

कल्याणक, आणि इतक्या तिथी का

चोवीसपैकी प्रत्येक तीर्थंकराचे पाच कल्याणक आहेत, जीवनातील पाच मंगल प्रसंग, आणि प्रत्येकाची जैन पंचांगात तिथी आहे. चोवीसला पाचाने गुणले की अनेक अनुष्ठाने होतात, आणि श्रद्धाळू कुटुंब आपल्या क्षेत्राच्या तीर्थंकराशी संबंधित कल्याणके विशेष काळजीने पाळते.